آیدا برخورداری
ایران در آستانه یک چرخش جدی در سبد برق قرار گرفته است. طبق اعلام شانا، ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور از ۵۲۰۰ مگاوات عبور کرده و از این میزان، بیش از ۴۶۰۰ مگاوات به نیروگاه‌های خورشیدی اختصاص دارد. این یعنی خورشید، برخلاف سال‌های قبل که بیشتر در سطح شعار و پروژه‌های پراکنده دیده می‌شد، حالا به ستون اصلی توسعه برق پاک در کشور تبدیل شده است.
رشد اخیر فقط یک عدد بزرگ نیست. بر اساس همین گزارش، ظرفیت تجدیدپذیرها در حدود یک‌ونیم سال از ۱۲۵۰ مگاوات به بیش از ۵۲۰۰ مگاوات رسیده و ظرفیت خورشیدی نیز از حدود ۷۵۰ مگاوات به بیش از ۴۶۰۰ مگاوات افزایش یافته است. این شتاب در شرایطی رخ داده که شبکه برق ایران با ناترازی مزمن، رشد مصرف، فشار بر نیروگاه‌های حرارتی و محدودیت سوخت مواجه است. به همین دلیل، برق خورشیدی دیگر یک گزینه نمادین نیست، بلکه بخشی از پاسخ دولت به بحران تامین برق شده است.
شانا همچنین از اجرای بیش از ۹۰۰ پروژه نیروگاهی در ۳۱ استان خبر داده است. این پراکندگی جغرافیایی اهمیت زیادی دارد، چون توسعه خورشیدی دیگر فقط به چند استان آفتابی محدود نیست و به سمت یک الگوی ملی حرکت می‌کند. هدف‌گذاری رسمی نیز رسیدن به ۱۱ هزار مگاوات ظرفیت تجدیدپذیر تا پایان سال ۱۴۰۵ است؛ عددی که اگر محقق شود، سهم انرژی‌های پاک را در تولید برق کشور به‌طور ملموسی بالا می‌برد، هرچند هنوز فاصله‌ای نزدیک به ۵۸۰۰ مگاوات با این هدف باقی مانده است.
اهمیت این روند فقط در افزایش ظرفیت نصب‌شده خلاصه نمی‌شود. هر مگاوات برق خورشیدی که وارد مدار می‌شود، بخشی از فشار بر نیروگاه‌های گازی و شبکه سوخت را کم می‌کند. در گزارش شانا آمده که توسعه ۵۲۰۰ مگاواتی تجدیدپذیرها می‌تواند سالانه از انتشار بیش از ۵ میلیون تن دی‌اکسیدکربن جلوگیری کند و صرفه‌جویی قابل توجهی در مصرف آب و گاز به همراه داشته باشد. در کشوری که هم با کمبود آب و هم با محدودیت گاز در زمستان روبه‌روست، این مزیت‌ها فقط محیط‌زیستی نیستند؛ کاملاً اقتصادی و امنیتی‌اند.
با این حال، مسیر پیش‌رو ساده نیست. سرعت ساخت نیروگاه‌های خورشیدی در ایران هنوز باید از مرحله پروژه‌های پراکنده به فاز صنعتی و پایدار برسد. چالش تامین مالی، اتصال به شبکه، خرید تضمینی برق، واردات تجهیزات و ثبات سیاست‌گذاری، همچنان بر سر این بخش سایه دارد. اگر این گلوگاه‌ها حل نشود، رشد فعلی می‌تواند در همان سطح شتاب اولیه متوقف شود.
نتیجه روشن است: برق خورشیدی در ایران از مرحله «آینده‌پژوهی» عبور کرده و وارد میدان عمل شده است. پرسش اصلی حالا این نیست که آیا ایران به خورشید نیاز دارد یا نه، بلکه این است که آیا سیاست‌گذار می‌تواند این شتاب را به یک مسیر پایدار، قابل تامین مالی و متصل به شبکه تبدیل کند یا نه.
سوتیتر:
رشد انرژی خورشیدی فشار بر نیروگاه‌های گازی و مصرف آب را کاهش می‌دهد اما تامین مالی چالش توسعه باقی‌مانده است