در دل کوه‌ها و زیر پای انسان، جهانی خاموش و ناشناخته جریان دارد، جهانی از تالارهای آهکی، رودخانه‌های زیرزمینی، سفره‌های آب و گونه‌های جانوری که قرن‌ها دور از چشم انسان شکل گرفته اند، غارها و زیست‌بوم‌های کارستی تنها پدیده‌هایی زمین‌شناختی و جاذبه‌هایی برای گردشگری نیستند، بلکه بخشی مهم از چرخه آب و تنوع زیستی به شمار می‌روند، گنجینه‌هایی شکننده که آلودگی و بهره‌برداری نادرست می‌تواند در مدت کوتاهی آنچه را طبیعت طی هزاران سال ساخته، از بین ببرد.

گروه جامعه ایرنا – زیر قدم‌های ما، جایی دور از هیاهوی شهر و نور خورشید، جهانی خاموش نفس می‌کشد، جهانی که هزاران و گاه میلیون‌ها سال در تاریکی شکل گرفته است، قطره‌ای که آرام‌آرام از سقف سنگی می‌چکد، قندیلی را می‌سازد که عمرش از چند نسل انسان بیشتر است و شکاف کوچکی در دل کوه می‌تواند راهی به رودخانه‌ها و سفره‌های آب زیرزمینی باشد، اینجا غار است، حفره ای تاریک در دل زمین ، البته نباید به آنها به چشم حفره های نمور و تاریک نگاه کرد بلکه آنها بخشی از حافظه طبیعت، پناهگاه گونه‌های منحصر به فرد و گنجینه‌ای پنهان از منابع آب و تاریخ زمین‌ هستند.

امروز ۱۳ سپتامبر در روز جهانی غارها و کارست، نگاه‌ها به این جهان پنهان دوخته شده است، به میراثی که شاید کمتر دیده شود، اما آسیب به آن می‌تواند زندگی روی زمین را تحت تأثیر قرار دهد، غارها قرن‌ها در سکوت ساخته شده‌اند، اما حفاظت از آنها دیگر نمی‌تواند در سکوت بماند.

نکته قابل توجه این است که امروز، ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶، نخستین دوره رسمی روز جهانی غارها و کارست است که یونسکو این روز را در سال ۲۰۲۵ تصویب کرده است، در واقع ۱۲ نوامبر ۲۰۲۵ و در جریان کنفرانس عمومی یونسکو در شهر سمرقند ازبکستان، روز ۱۳ سپتامبر به‌ عنوان روز رسمی جهانی غارها و کارست تصویب و اعلام شد .

داستان از این قرار است که در سال ۲۰۱۵، مصادف با پنجاهمین سال تأسیس اتحادیه جهانی غارشناسی (UIS)، تصمیم بر آن شد که سال ۲۰۲۱ به‌ عنوان «سال غارها و کارست» به یونسکو پیشنهاد شود، این اعلام در روز ۱۳ سپتامبر انجام گرفت به همین مناسبت، این روز ــ به‌ دلیل نبود یک روز مشخص و مورد اجماع جهانی ــ به‌ عنوان «روز جهانی غارها و کارست» به یونسکو پیشنهاد شد.

البته تا پیش از این برخی کشورها روزهای متفاوتی برای این روز داشتند ، به عنوان مثال از سال ۲۰۱۷، روز ۶ ژوئن در برخی کشورها از جمله ایالات متحده و از سوی انجمن بین‌المللی غارهای نمایشی (ISCA) به‌ عنوان «روز غارها و دنیای زیرزمین» اعلام شده بود، همچنین از سال ۱۳۸۹، روز جمعه نخستین هفته مهرماه نیز با ابتکار انجمن غار و غارشناسی ایران و همراهی کمیته غارنوردی و غارشناسی فدراسیون، به‌ عنوان «روز غارهای پاک» نام‌گذاری و سپس به‌ عنوان مناسبتی ملی اعلام شد.