متخصص بیماری‌های مغز و اعصاب با تأکید بر اینکه آلزایمر تنها بیمار را درگیر نمی‌کند، گفت: مراقبت طولانی‌مدت از بیماران مبتلا به اختلالات شناختی می‌تواند فشارهای اقتصادی، جسمی و روانی قابل توجهی بر خانواده‌ها وارد کند و حمایت از بیماران و مراقبان آنان باید در کنار درمان مورد توجه قرار گیرد.

به گزارش مژده ایزدی_خبرنگارقلم اقتصاد افزایش شمار سالمندان و گسترش بیماری‌های مرتبط با سالمندی، توجه بیشتر به اختلالات شناختی و بیماری‌هایی مانند آلزایمر و پارکینسون را ضروری کرده است؛ بیماری‌هایی که پیامدهای آنها تنها به علائم جسمی و شناختی بیمار محدود نمی‌شود و می‌تواند زندگی خانوادگی، اقتصادی و اجتماعی اطرافیان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
احمد چیت‌ساز، متخصص بیماری‌های مغز و اعصاب، در جمع رسانه‌ها با اشاره به دشواری‌های مراقبت از بیماران مبتلا به آلزایمر اظهار کرد: این بیماری علاوه بر فرد مبتلا، خانواده و مراقبان او را نیز درگیر می‌کند و مراقبت طولانی‌مدت می‌تواند هزینه‌های قابل توجهی به خانواده تحمیل کند.
وی افزود: در کنار فشارهای اقتصادی، مراقبان بیماران نیز ممکن است با فرسودگی جسمی و روحی مواجه شوند و به همین دلیل حمایت از آنان باید بخشی از فرآیند مراقبت و درمان بیمار باشد.
چیت‌ساز با تأکید بر ضرورت حمایت اجتماعی از بیماران مبتلا به اختلالات شناختی تصریح کرد: هیچ بیماری نباید احساس کند در مسیر بیماری تنهاست و خانواده‌ها نیز نباید تصور کنند که باید همه بار مراقبت را به تنهایی بر دوش بکشند.
وی نقش رسانه‌ها را در افزایش شناخت جامعه نسبت به بیماری‌های شناختی مهم دانست و گفت: رسانه‌ها می‌توانند با ارائه اطلاعات صحیح، فاصله میان بیماران، خانواده‌ها و جامعه را کاهش دهند و زمینه درک بهتر شرایط این بیماران و افزایش همدلی اجتماعی را فراهم کنند.
فراموشی همیشه نشانه آلزایمر نیست
این متخصص بیماری‌های مغز و اعصاب با اشاره به ضرورت بررسی دقیق اختلالات حافظه اظهار کرد: هرگونه کاهش حافظه را نمی‌توان به آلزایمر نسبت داد و پیش از رسیدن به چنین تشخیصی باید عوامل مختلف مؤثر بر عملکرد شناختی بررسی شود.
چیت‌ساز ادامه داد: مشکلات تیروئید، اختلالات خواب، برخی بیماری‌های جسمی، عوامل روانی و مصرف الکل می‌توانند عملکرد حافظه و شناخت را تحت تأثیر قرار دهند و تشخیص علت اصلی اختلال، به‌ویژه در افرادی که در سنین پایین‌تر با علائم مواجه می‌شوند، اهمیت دارد.
وی انجام ارزیابی‌های تخصصی را ضروری دانست و افزود: آزمون‌های استاندارد شناختی و بررسی‌های تخصصی می‌توانند در شناسایی نوع و میزان اختلالات حافظه کمک‌کننده باشند و نباید علائم بدون بررسی دقیق به آلزایمر نسبت داده شود.
چیت‌ساز همچنین با تأکید بر اینکه مراقبت از بیمار نباید تنها بر پایه دارو باشد، گفت: کیفیت زندگی بیمار، حفظ ارتباط او با خانواده و جامعه و توجه به شرایط روحی و عاطفی وی نیز باید در فرآیند مراقبت مورد توجه قرار گیرد.
وی حفظ کرامت بیماران را ضروری دانست و اظهار کرد: برخی رفتارهای بیمار ممکن است ناشی از خود بیماری باشد و برخوردهایی مانند سرزنش، تمسخر یا رفتار تند می‌تواند شرایط بیمار و خانواده را دشوارتر کند.
این متخصص مغز و اعصاب بر ضرورت ایجاد مسیرهای مشخص برای ارجاع و مراقبت از بیماران نیز تأکید کرد و گفت: مدیریت اختلالات شناختی به همکاری مجموعه‌ای از متخصصان و ارائه خدمات منسجم نیاز دارد و افزایش آگاهی عمومی می‌تواند به مراجعه زودتر و مدیریت بهتر بیماری کمک کند.
پارکینسون را نباید فقط با لرزش دست شناخت
چیت‌ساز در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به بیماری پارکینسون اظهار کرد: درمان دارویی می‌تواند برای برخی بیماران مؤثر باشد و در موارد منتخب نیز روش‌های پیشرفته درمانی مانند تحریک عمقی مغز مورد استفاده قرار می‌گیرد، هرچند هزینه‌های این روش‌ها می‌تواند قابل توجه باشد.
وی همچنین با اشاره به آلودگی هوا و ذرات معلق در اصفهان، بر ضرورت توجه به عوامل محیطی مؤثر بر سلامت عمومی تأکید کرد و گفت: سلامت جامعه نباید تنها پس از بروز بیماری مورد توجه قرار گیرد و پیشگیری و کنترل عوامل خطر نیز اهمیت دارد.
در ادامه این نشست، فریبا فغانی، فوق‌تخصص روانپزشکی سالمندان، با تمرکز بر عوامل قابل اصلاح مؤثر بر سلامت شناختی، کنترل بیماری‌های زمینه‌ای را از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه دانست.
وی با بیان اینکه فشار خون بالا و دیابت، اضافه‌وزن، کم‌تحرکی، آسیب‌های مغزی، اختلالات شنوایی و بینایی، افسردگی درمان‌نشده و انزوای اجتماعی می‌توانند در افزایش خطر اختلالات شناختی نقش داشته باشند، اظهار کرد: بخشی از این عوامل قابل کنترل است و توجه به آنها از سال‌های پیش از سالمندی اهمیت دارد.
فغانی فعالیت جسمی و ذهنی را نیز در حفظ عملکرد مغز مؤثر دانست و گفت: یادگیری مهارت‌های جدید، افزایش فعالیت‌های ذهنی و کسب دانش و تجربه در طول زندگی می‌تواند به ایجاد ذخیره شناختی کمک کند.
کم‌شنوایی و اختلال خواب را جدی بگیرید
این فوق‌تخصص روانپزشکی سالمندان، اختلالات شنوایی را از جمله عوامل قابل اصلاح دانست و افزود: کم‌شنوایی درمان‌نشده می‌تواند ارتباط فرد با محیط اطراف را کاهش دهد و زمینه انزوای اجتماعی را فراهم کند؛ بنابراین ارزیابی شنوایی و استفاده از وسایل کمک‌شنوایی در صورت نیاز باید جدی گرفته شود.
وی خواب مناسب را نیز یکی از مؤلفه‌های سلامت شناختی عنوان کرد و گفت: افرادی که خواب کافی و باکیفیتی ندارند یا با اختلالاتی مانند وقفه تنفسی هنگام خواب مواجه هستند، باید برای بررسی و درمان اقدام کنند.
فغانی همچنین با تأکید بر نقش افسردگی در عملکرد شناختی اظهار کرد: افسردگی درمان‌نشده می‌تواند بر عملکرد شناختی اثر بگذارد و تشخیص و درمان آن در سالمندان اهمیت زیادی دارد.
تشخیص آلزایمر نیازمند بررسی‌های تخصصی است
وی با بیان اینکه هر فراموشی به معنای آلزایمر نیست، افزود: در مواجهه با اختلال حافظه باید ابتدا علل مختلف بررسی شود. شرح حال، معاینه، آزمایش خون و بررسی عواملی مانند کم‌کاری تیروئید و کمبود برخی ویتامین‌ها از جمله مراحل ارزیابی بیمار است و در صورت نیاز، تصویربرداری و آزمون‌های شناختی نیز انجام می‌شود.
فغانی با اشاره به روند پیش‌رونده آلزایمر ادامه داد: علائم بیماری ممکن است در ابتدا خفیف باشد، اما با پیشرفت بیماری میزان وابستگی فرد به اطرافیان افزایش پیدا می‌کند و در مراحل بعدی مشکلات رفتاری و روانپزشکی نیز ممکن است بروز کند.
وی تأکید کرد: داروهای موجود می‌توانند در برخی بیماران به کنترل یا بهبود نسبی علائم کمک کنند، اما درمان قطعی برای توقف کامل روند بیماری وجود ندارد و در کنار درمان دارویی، آموزش خانواده و مداخلات غیردارویی اهمیت زیادی دارد.
هزینه بیماری گاهی از بیمار فراتر می‌رود
دکتر محمد پسران رزاق، مدیرعامل انجمن خیریه پارکینسون و آلزایمر اصفهان، نیز با اشاره به پیامدهای گسترده بیماری پارکینسون گفت: این بیماری تنها به لرزش دست محدود نمی‌شود و می‌تواند توانایی فرد در انجام فعالیت‌های روزمره را کاهش دهد و مشکلات متعددی برای بیمار و خانواده ایجاد کند.
وی افزود: هزینه‌های درمان در برخی خانواده‌ها فشار اقتصادی زیادی ایجاد می‌کند و حتی ممکن است شرایط تحصیلی فرزندان، وضعیت معیشتی و روابط خانوادگی را تحت تأثیر قرار دهد.
پسران رزاق با اشاره به خدمات روان‌شناختی ارائه‌شده به بیماران و خانواده‌ها در انجمن اظهار کرد: شرایط بیماری و فشارهای اقتصادی می‌تواند مشکلات روحی و روانی متعددی ایجاد کند و به همین دلیل حمایت روان‌شناختی در کنار خدمات درمانی اهمیت دارد.
وی همچنین بر نقش خیرین در توسعه خدمات حمایتی تأکید کرد و گفت: ظرفیت انجمن برای پاسخگویی به نیاز بیماران محدود است و توسعه خدمات و کاهش آسیب‌های اجتماعی خانواده‌های درگیر با آلزایمر و پارکینسون، نیازمند مشارکت بیشتر خیرین است.
پسران رزاق در ادامه با اشاره به مشاهده موارد ابتلا در سنین پایین‌تر گفت: تصور اینکه پارکینسون و آلزایمر صرفاً بیماری‌های دوران سالمندی هستند، نباید موجب بی‌توجهی به علائم در سنین پایین‌تر شود و افزایش آگاهی عمومی درباره این بیماری‌ها و مراجعه به‌موقع می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.
شایان ذکر است ، مباحث مطرح‌شده در این نشست نشان داد که مواجهه با آلزایمر و پارکینسون صرفاً به درمان بیمار محدود نمی‌شود؛ پیشگیری و کنترل عوامل خطر، تشخیص به‌موقع، حفظ کیفیت زندگی بیمار و حمایت از خانواده و مراقبان، چهار محور اساسی در مدیریت این بیماری‌ها به شمار می‌رود.