آیدا برخورداری
شعله‌های برافراشته در آسمان میادین نفتی جنوب کشور، دهه‌هاست که نمادی دوگانه از جریان حیات صنعت نفت و هم‌زمان اتلاف گسترده سرمایه‌های تجدیدناپذیر ملی تلقی می‌شوند. سوختن گازهای همراه نفت یا همان پدیده «فلرینگ» (Flaring)، یکی از پیچیده‌ترین معضلات ساختاری اقتصاد انرژی ایران است. در شرایطی که کشور در فصول سرد سال با شکاف عمیق میان تولید و مصرف گاز دست‌وپنجه نرم می‌کند، هدایت گازهای غنی و پرارزش به مشعل‌ها، چالشی غیرقابل‌اغماض در بهره‌وری زیرساختی به شمار می‌رود.
بر اساس ارزیابی‌های فنی و آمارهای بین‌المللی، روزانه ده‌ها میلیون مترمکعب گاز همراه نفت در مناطق عملیاتی کشور به کام آتش کشیده می‌شود. این میزان اتلاف انرژی، علاوه بر ایجاد ردپای کربنی سنگین و آلایندگی گسترده زیست‌محیطی در استان‌های خوزستان، بوشهر و ایلام، به معنای خروج سالانه میلیاردها دلار ارزش افزوده بالقوه از چرخه اقتصاد کشور است. گازهای فلر حاوی ترکیبات باارزشی نظیر اتان، پروپان، بوتان و میعانات گازی هستند که می‌توانند به عنوان خوراک پایدار، صنایع پتروشیمی را از رکود و کمبود ماده اولیه نجات دهند.
در سال‌های اخیر، تغییر رویکرد وزارت نفت و تغییر الگوی سرمایه‌گذاری، مسیر این پرونده فرسایشی را متحول کرده است. در این مدل نوین، هلدینگ‌های بزرگ پتروشیمی به جای اتکا به تخصیص‌های دولتی، مستقیماً وارد فاز تأمین مالی و اجرای طرح‌های جمع‌آوری گازهای مشعل شده‌اند. راه‌اندازی و توسعه مجتمع‌های عظیم گاز و گاز مایع (NGL) نظیر پالایشگاه گاز بیدبلند خلیج‌فارس، پتروشیمی هویزه خلیج‌فارس و تأسیسات ان‌جی‌ال ۳۱۰۰ و ۳۲۰۰، گواهی روشن بر پیشرفت عینی این پروژه‌هاست.
این مگاپروژه‌ها با تجمیع گازهای ترش و غنی از حوزه‌های نفتی کارون، مارون، یادآوران و غرب کارون، گاز متان تصفیه‌شده را به شبکه سراسری تزریق کرده و خوراک سنگین‌تر را به واحدهای الفینی و پلیمری هدایت می‌کنند. این فرآیند علاوه بر ایجاد درآمد پایدار ارزی، بخشی از نیاز مبرم کشور به گاز طبیعی در زمستان را پوشش می‌دهد و فشار وارده بر صنایع بزرگ ناشی از قطعی فصلی گاز را تعدیل می‌کند.
با وجود این پیشرفت‌های ملموس، مهار کامل فلرینگ نیازمند رفع موانع ساختاری متعددی است. عدم جذابیت فرمول‌های قیمت‌گذاری گاز فلر برای بخش خصوصی غیرپتروشیمی، چالش تأمین کمپرسورها و تجهیزات فشارافزایی تحت فشارهای تحریمی، و فرسودگی خطوط لوله انتقال در میادین اقماری دورافتاده، از جمله گلوگاه‌های اصلی در این عرصه به شمار می‌روند. مهار مشعل‌های دورافتاده و میادین کوچک، مستلزم بهره‌گیری از فناوری‌های مقیاس‌کوچک نظیر واحدهای سیار تبدیل گاز به برق یا مایع‌سازی (Mini-LNG) است که ورود شرکت‌های دانش‌بنیان را می‌طلبد.
مهار گازهای فلر صرفاً یک ضرورت زیست‌محیطی برای کاهش گازهای گلخانه‌ای نیست؛ بلکه یک الزام استراتژیک در پازل امنیت انرژی و اقتصاد مقاومتی است. تداوم روند سرمایه‌گذاری، تسهیل مقررات‌گذاری و تکمیل زنجیره ارزش طرح‌های ان‌جی‌ال، می‌تواند تاریک‌ترین نقطه اتلاف منابع در صنعت نفت را به درخشان‌ترین محور تولید ارزش افزوده، اشتغال و توسعه صنعتی در پهنه جنوبی کشور بدل سازد.