موزه‌های دولتی از دیجیتالی کردن آثار امتناع می‌کنند/ معمارباشی کمال‌الملک حوزه نقاشی است

دفترچه‌ی میرزا جعفرخان معمارباشی نشان دهنده تلاش یک معمار است برای انتقال دانش قدیم به دوره جدید و نسل جدید، و از طرفی علم جدید را در هندسه قدیم به کار بردن. اهمیت دیگر کتاب در این است که درست در آستانه ورود ایران به دوره جدید و در مقطع گذار از معماری قدیم نگاشته شده است.

یکی از مهم‌ترین هنرهای ایرانی که شناسنامه و هویت کشورمان محسوب می‌شود، معماری بدیع و خلاقانه ایرانی است. با اینکه دهه‌ها است بافت شهری مناطق مختلف کشور در نوع بنا و نما و شیوه ساخت، دستخوش تغییرات عمده شده؛ با این حال معماری ایرانی هنوز که هنوز، بدیع و نوآورانه است.

متاسفانه امروزه از خانه‌های قدیمی، گنبدها، نماها و ارسی‌ها و پنجره‌های هنرمندانه گذشته، خبری نیست. به همین واسطه است که کارشناسان و اهالی فن معماری اصیل ایرانی را در خطر فراموشی می‌بینند. با این تفاسیر آنچه امروز اهمیت دارد پرداختن بیشتر به مقوله معماری و شیوه‌های بدیعی است که دیگر مورد اقبال مهندسان و معماران امروزی نیست. در نهایت این دستگاه‌های دولتی، موسسات فرهنگی خصوصی و اهالی رسانه هستند که باید معماری را بیش از پیش مورد توجه قرار دهند و از اهمیت آن داد سخن سر دهند.

به گزارش خبرنگار ایلنا، در همین راستا، به تازگی خبری در رسانه‌ها منتشر شده که از یک کشف تاریخی در حوزه معماری خبر می‌دهد. ماجرا از این قرار است که یک دفترچه ۱۱۱ ساله متعلق به میرزار جعفرخان معمارباشی (معمار مشهور و مطرح عصر قاجار)، پس از سال‌ها در زیر زمین خانه‌ای کشف شده است! این کشف یه دهه قبل توسط شخصی به اسم صفا نیازمند (نوه میرزا صانعی) که خود دانش آموخته معماری بوده در خانه مادری‌اش رخ داده.

حال مدتی است این اثر به سیمرغ نامه (موزه و گنجینه آنلاین آثار تاریخی فرهنگی هنری) سپرده شده است. گفتنی است این موزه تلاش دارد آثار ایرانی پراکنده در سراسر جهان را گردآواری و طبقه‌بندی کرده و آن‌ها را در دسترس عموم ایرانیان قرار دهد. بنا به گفته مسئولان مربوطه در سیمرغ نامه، این موزه تا به امروز بیش از سی هزار اثر تاریخ هنر ایران را از دوازده موزه و کتابخانه مهم جهان را جمع آوری کرده است.

سوالی که با شنیدن کشف دفترچه‌ی میرزا جعفرخان معمارباشی مطرح می‌شود این است که آیا می‌توان با این اثر بخشی از تاریخ ناشناخته نظریه معماری ایرانی را بازسازی کرد یا خیر؟ و اینکه کتاب مذکور به لحاظ فنی و از نظر قدمت مورد تایید اهالی فن قرار گرفته است یا خیر؟

ایمان افسریان، یکی از بنیانگذاران موزه سیمرغنامه که خود نیز نقاش و پژوهشگر است درباره این کشف تازه، با ایلنا گفتگو کرد. او همچنین سردبیر نشریه حرفه هنرمند نیز، هست.

ماجرای کتاب معماری کشف شده در یک زیرزمین چیست؟

صفحه‌ای از کتاب هندسه میرزا جعفرخان معمارباشی

کمی درباره اهمیت کشف دست نوشته‌ای از معمارباشی قاجار توضیح دهید، که «هندسه میرزا جعفرخان معمارباشی» نام دارد.

به طور کلی دست نوشته‌های کمی از معماران سنتی و قدیمی ایرانی باقی مانده است. مطالبی که درباره معماری نوشته شده و طومارهای موجود که نشان می‌دهند نقشه‌ها و هندسه آن‌ها به چه شکل بوده است. اما اینکه یک معمار به طور مشخص و به قصد آموزش دانش خودش، رساله‌ای را تدوین کند و چنین عنوانی را برای آن انتخاب کند (شبیه به آن در معماری ایرانی)، معدود بوده است. البته کتاب‌های مهمی در مورد هندسه ایران نوشته شده است. از کتاب‌های خیلی قدیمی مانند اثر کوبنانی و بعد از او بوزجانی را داریم که کتاب‌هایی خیلی مهمیک محسوب می‌شوند و درباره هندسه هستند. در همین کتاب‌ها تفاوت بین معمار و هندسه دان، ذکر شده است، که انگار معمارها با برخی مسائل درگیر بوده‌اند و برخی از قضایا را هندسه‌دان‌ها می‌توانسته‌اند حل کنند. در این میان تناقضی میان این دو کار عملی و نظری در حوزه هندسه، وجود داشته که بر جذابیت کتاب فعلی می‌افزاید.