در نظام کنکور ایران، سهمیه‌ها بیش از یک امتیاز اداری‌اند؛ آن‌ها معادله شانس را برای داوطلبان برخوردار از سهمیه، از نو می‌نویسند.

سهمیه‌ها نه صرفاً یک امتیاز نمادین، بلکه سازوکاری تعیین‌کننده در شیوه توزیع فرصت‌های آموزشی‌اند. اما به راستی با سهمیه‌ها، چه اتفاقی برای داوطلبان رخ می‌دهد و تاثیر آنها در میزان احتمال پذیرفته شدن در دانشگاهها چقدر و چگونه است؟

این گزارش با تکیه بر آمارهای منتشره کنکور ۱۴۰۳ و کارنامه‌های واقعی، نسبت شانس قبولی در دو رشته‌محل متفاوت را مقایسه می‌کند: پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران به‌عنوان قله رقابت و حقوق دانشگاه محقق اردبیلی به‌عنوان نمونه‌ای استانی. هدف، تبیین دقیق تأثیر سهمیه ۲۵ درصدی ایثارگران در برابر سهمیه‌های مناطق است.
سهمیه ۲۵درصدی چه می‌کند؟

داده‌های سال ۱۴۰۳ نشان می‌دهد چگونه تخصیص ۲۵ درصدی ایثارگران در برابر سهمیه‌های مناطق، نسبت قبولی را در رشته‌هایی چون پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران و حقوق دانشگاه محقق اردبیلی دگرگون می‌کند. این گزارش با تکیه بر آمار رسمی و کارنامه‌های واقعی، دقیقاً می‌پرسد: سهمیه‌ها چه می‌کنند؟
نیکران موتور

بررسی دقیق داده‌های کنکور ۱۴۰۳ نشان می‌دهد این سهمیه‌ها چگونه معادله شانس قبولی را برای داوطلبان تغییر می‌دهند؛ از پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران گرفته تا حقوق دانشگاه محقق اردبیلی.
ساختار سهمیه‌ها در عمل

طبق قوانین جاری، ۲۵ درصد ظرفیت هر کدرشته‌محل به مشمولان سهمیه ایثارگران ۲۵ درصدی (همسر و فرزندان شهدا، آزادگان و جانبازان ۲۵ درصد و بالاتر و خانواده‌های آنان) اختصاص می‌یابد. این ظرفیت به‌صورت مجزا و با رقابت داخلی میان خود مشمولان اعمال می‌شود، مشروط بر کسب حداقل ۷۰ درصد نمره آخرین فرد پذیرفته‌شده در گزینش آزاد. البته برای رشته های پزشکی این عدد، به هشتاد درصد می رسد. سهمیه ۵ درصدی نیز برای سایر ایثارگران وجود دارد. سهمیه‌های مناطق (۱، ۲ و ۳) بر اساس محل تحصیل سه سال آخر متوسطه تعیین می‌شوند و رقابت اصلی میان داوطلبان همان منطقه است.

آمار گروه تجربی ۱۴۰۳ تصویر روشنی ارائه می‌دهد: از حدود ۵۶۸ هزار متقاضی، مشمولان سهمیه ۲۵ درصدی تنها حدود ۱۴ هزار نفر (۲٫۵ درصد) بودند، در حالی که ۲۵ درصد ظرفیت به آنان تعلق گرفت. در نتیجه، نسبت قبولی کلی آنان در علوم پزشکی حدود ۱۵ درصد ثبت شد؛ تقریباً دو برابر سهمیه‌های مناطق که بین ۶ تا ۸ درصد بود. در گروه انسانی نیز الگوی مشابهی حاکم است، هرچند با شدت کمتر.
پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران: شدت رقابت در قله

دانشگاه علوم پزشکی تهران پرمتقاضی‌ترین مقصد پزشکی کشور است. ظرفیت نهایی پزشکی این دانشگاه در گزارش‌های رسمی حدود ۳۱۱ نفر اعلام شد، هرچند با افزایش‌های مصوب و پذیرش نیمسال‌های مختلف، مجموع ورودی‌ها به محدوده ۶۰۰ تا ۷۰۰ نفر رسید.

مسیرقانونی برای افزایش دو برابری شانس قبولی در بهترین رشته-محل

رقابت در سهمیه مناطق بسیار سنگین است. آخرین رتبه‌های قبولی معمولاً زیر ۲۰۰–۳۰۰ در منطقه ۱ و کمی بالاتر در مناطق ۲ و ۳ قرار داشته است. در سهمیه ۲۵ درصدی نیز رتبه‌های زیر ۲۰۰ و حتی زیر ۱۵۰ در سهمیه برای قبولی در این دانشگاه لازم بوده و ترازهای بالای ۹۸۰۰ مورد نیاز بوده است. با این حال، به‌دلیل جامعه آماری کوچک مشمولان و ظرفیت اختصاصی، شانس فردی یک داوطلب واجد شرایط سهمیه ۲۵ درصدی به‌مراتب بالاتر از یک داوطلب متوسط مناطق بوده است. حدنصاب ۷۰ درصدی در کل و هشتادردرصدی در پزشکی مانع ورود افراد بسیار ضعیف می‌شود و ظرفیت خالی‌مانده در نهایت به سایر سهمیه‌ها یا گزینش آزاد منتقل می‌گردد. اما در نهایت با تاثیر بسیار بالای سهمیه ها موجه هستیم.