«بیمار، غیر از رنج بیماری، نباید رنج دیگری داشته باشد»؛ جمله‌ای که سال‌ها پیش از سوی رهبر شهید مطرح و پشت جلد دفترچه‌های بیمه‌ درج شد، به یکی از ماندگارترین جملات در ادبیات نظام سلامت کشور تبدیل شده است؛ جمله‌ای که نه تنها توصیه‌ای اخلاقی، بلکه ترسیم‌کننده رویکردی کلان از جایگاه سلامت در نظام حکمرانی کشور است.

به گزارش ایسنا، «مسئله سلامت، جزو مسائل درجه‌ یک هر کشوری است، یعنی اگر ما دو سه مسئله درجه یک را بخواهیم کنار هم بگذاریم، بلاشک یکی از آنها مسئله سلامت و بهداشت و درمان است. اگر در کار نگاه تخصصی و عالمانه نباشد، دچار مشکل خواهد شد؛ یعنی یا موازی‌کاری می‌شود یا کار غلط انجام می‌گیرد؛ بنابراین باید نگاه عالمانه در آن وجود داشته باشد؛ و این هم جز با حضور پزشکان و اساتید و مانند اینها امکانپذیر نیست.» (۱۳۹۱.۱۰.۱۱)
جسم‌ها باید سالم باشد

«عدم تحرک، غذاهای نامناسب، غذاهای تقلیدی که در بعضی از این فروشگاه‌ها در اختیار می‌گذارند و مردم هم به اینها اقبال می‌کنند، و عمدتاً عدم تحرک، اینها جسم ملت را ضعیف می‌کند؛ جسم‌ها باید قوی باشد؛ باید سالم باشد؛ این با ورزش همگانی به دست می‌آید؛ به آن حتماً توجه کنید.» (۱۳۹۳.۱۱.۰۱)
ثروت عظیم ایران در پزشکی

«من افتخار میکنم که ایران عزیز ما از لحاظ سطح پزشکی و توانایی‌های پزشکی در سطحی قرار دارد که جای آن دارد که ملّت ما به وجود این تعداد پزشک، چه جرّاح، چه پزشک‌های داخلی، چه انواع و اقسام کسانی که خدمات پزشکی انجام می‌دهند، چه پرستاران، واقعا افتخار کند که ما الحمدلله این ثروت عظیم را در اختیار داریم» (۱۳۹۳.۰۶.۲۴)

«از رنج مضاعف بیمار» تا «سیاست‌های کلی سلامت»؛ نقشه راهی که ترسیم شد
روایتی از توجه رهبر شهید به سلامت کودکان

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در روز چهارم تیرماه ۱۳۶۷، زمانی که رئیس‌جمهور ایران بودند، به درخواست دکتر سید علیرضا مرندی -وزیر پیشین بهداشت و درمان- در مراسم افتتاح طرح «بسیج سلامت کودکان» شرکت کردند و پس از سخنرانی در آن مراسم، با خوراندن قطره‌ فلج اطفال به چند کودک، فاز عملیاتی این طرح را افتتاح کردند. ایشان در آن سخنرانی، از کودک به عنوان یک ذخیره‌ ارزشمند و بی‌بدیل برای آینده‌ جامعه یاد می‌کنند که خانواده‌ها و مسئولان و مدیران جامعه باید نسبت به سلامت جسمی و روحی آن اهتمام ویژه داشته باشند. دکتر مرندی در خاطراتش از این رویداد به ماجرای فرمان رهبر انقلاب به فرماندهان نیروی مقاومت بسیج در سال ۱۳۷۳ برای اجرای طرح «بسیج واکسیناسیون فلج اطفال» نیز خبر داده بود.
میراث فکری رهبر شهید در حوزه سلامت

در مجموع اقدامات و فرمایشات رهبر شهید انقلاب در دیدارها و پیام‌های مختلف، مبین این است که در اندیشه ایشان، سلامت تنها به معنای درمان بیماری نیست، بلکه مفهومی فراتر از این مقوله است و پیشگیری و بهداشت، سلامت روان، غذای سالم و سبک زندگی سالم، عدالت در خدمات، تولید دارو و بویژه اقتدار علمی کشور و غیره را در برمی‌گیرد.
«بیمار نباید رنج دیگری داشته باشد»؛ یک مطالبه ماندگار

همچنین رهبر شهید انقلاب در دیدارهای مختلف‌شان با مسئولان و دست‌اندرکاران حوزه سلامت، بارها بر ضرورت حمایت از بیماران و کاهش دغدغه‌های آنها تاکید کرده‌اند و در همین راستا نیز جمله معروف ایشان مبنی بر اینکه «بیمار غیر از رنج بیماری، نباید رنج دیگری داشته باشد» به یکی از مهم‌ترین گزاره‌ها در نظام سلامت کشور تبدیل شد و همچنان در برنامه‌های تحولی و حمایتی از بیماران مورد استناد قرار می‌گیرد.

در همین راستا نیز رهبر شهید انقلاب در مناسبت‌های مختلف، سلامت را از اساسی‌ترین حقوق مردم دانسته و همواره تاکید داشتند که دستگاه‌های مسئول وظیفه دارند زمینه برخورداری عادلانه همه اقشار جامعه از خدمات بهداشتی و درمانی را فراهم کنند.
ابلاغ سیاست‌های کلی سلامت؛ مهم‌ترین سند بالادستی حوزه سلامت

در همین راستا نیز شاید بتوان از جمله مهم‌ترین اقدام راهبردی رهبر شهید در حوزه سلامت را ابلاغ «سیاست‌های کلی سلامت» در سال ۱۳۹۳ دانست؛ سندی که همچنان مهم‌ترین نقشه راه نظام سلامت کشور به حساب می‌آید.

این سند در ۱۴ بند و پس از مشورت با مجمع تشخیص مصلحت نظام ابلاغ شد و طیف گسترده‌ای از موضوعات مرتبط با سلامت را دربر دارد. «تحقق رویکرد سلامت همه جانبه و انسان سالم در همه قوانین، سیاست‌های اجرایی و مقررات»، «ارتقاء سلامت روانی جامعه با ترویج سبک زندگی اسلامی – ایرانی»، «ایجاد و تقویت زیرساخت‌های مورد نیاز برای تولید فرآورده‌ها و مواد اولیه دارویی، واکسن، محصولات زیستی و ملزومات و تجهیزات پزشکی دارای کیفیت و استاندارد بین‌المللی»، «تأمین امنیت غذایی و بهره‌مندی عادلانه آحاد مردم از سبد غذایی سالم، مطلوب و کافی، آب و هوای پاک، امکانات ورزشی همگانی و فرآورده‌های بهداشتی ایمن»، «افزایش و بهبود کیفیت و ایمنی خدمات و مراقبت‌های جامع و یکپارچه سلامت»، «توسعه کمی و کیفی بیمه‌های بهداشتی و درمانی»، «تأمین منابع مالی پایدار در بخش سلامت»، «بازشناسی، تبیین، ترویج، توسعه و نهادینه نمودن طب سنتی ایران»، «توسعه کیفی و کمی نظام آموزش علوم پزشکی به صورت هدفمند، سلامت محور، مبتنی بر نیازهای جامعه» و «تحول راهبردی پژوهش علوم پزشکی» از جمله رئوس سیاست‌های کلی سلامت ابلاغی مقام معظم رهبری است.

در مجموع، سیاست‌های کلی سلامت بر مباحثی همچون استقرار نظام جامع سلامت، پیشگیری و کاهش عوامل خطر بیماری‌ها، ارتقای سواد سلامت، تأمین امنیت غذایی، توسعه بیمه‌های درمانی، کاهش پرداخت از جیب مردم، حمایت از تولید داخلی دارو و تجهیزات پزشکی و همچنین ارتقای سلامت روان و بیمه همگانی تاکید دارد.

اهمیت این سند تا آنجاست که دست‌اندرکاران و کارشناسان حوزه سلامت، این سند را جامع‌ترین سند بالادستی کشور در زمینه سیاست‌گذاری سلامت می‌دانند و محور برنامه‌ها و اقدامات حمایتی در حوزه سلامت است.
پیشگیری مقدم بر درمان

یکی از محورهای مهم در بیانات رهبر شهید، تأکید بر پیشگیری است و ایشان بارها در این زمینه تاکید داشته‌اند؛ بر همین اساس نیز در سیاست‌های کلی سلامت توجه ویژه‌ای به اصلاح سبک زندگی، آموزش همگانی، تغذیه سالم و کنترل بیماری‌ها شده است.
حمایت از خودکفایی علمی و تجلیل از مدافعان سلامت

از دیگر محورهای مهم مورد تأکید ایشان، دستیابی به اقتدار علمی و کاهش وابستگی کشور در حوزه سلامت و در زمینه دارو، واکسن و تجهیزات پزشکی است؛ به طوری که ایشان در فرمایشات مختلف بارها از پیشرفت‌های دانشمندان ایرانی در علوم پزشکی تقدیر کرده‌اند. این نگاه به ویژه در دوران همه‌گیری کرونا بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت و همزمان با شیوع ویروس کرونا، رهبر شهید انقلاب در پیام‌ها و سخنرانی‌های متعدد از تلاش شبانه‌روزی پزشکان، پرستاران و کارکنان نظام سلامت تجلیل کردند.

«حقا و انصافا در این روزها نمونه‌هایی دیده شد که درس برای همه‌ ما است و بحمدالله نشان‌دهنده‌ مسئولیت‌پذیری و تعهد انسانی و دینی مجموعه‌های درمانی ما در کشور است. پزشکان، پرستاران، بقیه‌ عوامل درمانی حقیقتا در حال جهاد فی‌سبیل‌الله‌ هستند؛ این کاری که امروز اینها می‌کنند جهاد فی‌سبیل‌الله است و ارزش خیلی بالایی دارد. لازم می‌دانم از خانواده‌های این عزیزان هم تشکر کنم. بعضی از این عزیزان روزها، شب‌های متوالی به منازل خودشان سر نمی‌زنند و مشغول کار هستند، کار شبانه‌روزی در واقع می‌کنند، خانواده‌ها تحمل می‌کنند، صبر می‌کنند، از آنها هم من عمیقا متشکرم.» (۱۳۹۸.۱۲.۱۳)

ایشان همچنین در ادوار مختلف دیدارهایشان با پرستاران به حساسیت و سختی کار پرستاران در تسکین آلام جسمی و روحی بیماران اشاره و بر رسیدگی و رفع مشکلات پرستاران تاکید داشتند. به عنوان مثال در بیاناتشان در دیدار جمعی از پرستاران در دی ماه ۹۸ خاطرنشان کردند: «با توجه به اهمیت وظیفه پرستاران، مناسب است تا منشور اخلاقی پرستاران تهیه و میثاق پرستاری به پرستاران تعلیم داده شود.»