دنیای معدن – فاطمه صالحی : هر بار که حادثه‌ای در یکی از معادن زیرزمینی، به‌ویژه معادن زغال‌سنگ، رخ می‌دهد، یکی از نخستین دلایل مطرح‌شده، خطای انسانی است. به تازگی نیز وجیه‌الله جعفری، معاون امور معادن و صنایع معدنی وزارت صنعت، معدن و تجارت، با اعلام اینکه حدود ۴۷درصد حوادث معدنی ناشی از خطای انسانی است و ۷۸درصد این خطاها به کمبود آموزش و مهارت بازمی‌گردد، از امضای تفاهم‌نامه‌ای برای استقرار نظام صلاحیت حرفه‌ای و تقویت آموزش‌های تخصصی در بخش معدن خبر داد.

بی‌تردید ارتقای دانش و مهارت نیروی کار، یکی از الزامات کاهش حوادث معدنی به شمار می‌رود؛ اما این پرسش همچنان پابرجاست که آیا آموزش، به‌تنهایی می‌تواند از تکرار سوانح مرگبار جلوگیری کند یا خیر. بررسی ابعاد مختلف حوادث معدنی نشان می‌دهد که خطای انسانی، در بسیاری از موارد، تنها آخرین حلقه زنجیره حادثه است. کیفیت تجهیزات حفاظت فردی، شرایط محیط کار، میزان مواجهه با عوامل زیان‌آور، طولانی بودن شیفت‌های کاری، کارآمدی نظام نظارت و نحوه مدیریت ایمنی، همگی بر احتمال بروز خطا اثر می‌گذارند. تجربه کشورهایی مانند ترکیه نیز نشان می‌دهد کاهش تلفات در معادن زیرزمینی تنها با توسعه آموزش محقق نشده، بلکه همزمان با نوسازی تجهیزات، تقویت نظام نظارتی و افزایش اختیارات واحدهای ایمنی امکان‌پذیر شده است.

خطای انسانی یا ضعف مدیریت؟

به گزارش دنیای معدن، عقیل انصاری، کارشناس ایمنی، در گفت‌وگو با «دنیای‌اقتصاد» با اشاره به اینکه نسبت دادن بخش عمده حوادث کار به خطای انسانی، بدون بررسی شرایط محیط کار، رویکردی غیرعلمی است، بیان کرد: پیش از آنکه از ضعف مهارت یا آموزش کارگران سخن گفته شود، باید بررسی کرد مسوولیت آموزش نیروها، تامین تجهیزات ایمنی و ایجاد شرایط استاندارد کار بر عهده چه نهادی قرار دارد و آیا کارفرمایان و مدیران، فرصت و امکانات لازم را برای آموزش و آماده‌سازی نیروی انسانی فراهم کرده‌اند یا خیر؟

این کارشناس ایمنی با بیان اینکه در تحلیل حوادث باید میان خسارت‌های جانی و خسارت‌های مالی تفاوت قائل شد، افزود: ممکن است یک حادثه مانند آتش‌سوزی خسارت مالی سنگینی ایجاد کند، اما تلفات انسانی نداشته باشد؛ درحالی‌که در بحث ایمنی نیروی کار، تمرکز اصلی بر جلوگیری از آسیب‌های جانی است و بررسی عوامل موثر بر این نوع حوادث اهمیت بیشتری دارد. انصاری با تشریح عوامل زیان‌آور محیط کار گفت: عوامل فیزیکی مانند صدا، گرما، سرما، ارتعاشات و پرتوها، عوامل شیمیایی شامل گازها، بخارات، گردوغبار و حلال‌ها، عوامل روانی همچون استرس، فشارهای اقتصادی، دریافت‌نکردن حقوق و ساعات کاری طولانی، عوامل بیولوژیک و همچنین عوامل ارگونومیک که به اختلالات اسکلتی و عضلانی منجر می‌شوند، همگی در ایجاد حوادث و بیماری‌های شغلی نقش دارند و نمی‌توان تنها بر عملکرد فرد تمرکز کرد.