پاسخ اروپا به ابربحران اقلیمی سال ۲۰۲۶، فراتر از ابزارهای واکنشی سنتی، به سمت ساخت «شهرهای قابل پیش‌بینی» مجهز به هوش مصنوعی و دوقلوهای دیجیتال کوچ کرده است.

قاره اروپا تابستان ۲۰۲۶ را با موجی از گرمای شدید تجربه کرد که دیگر در قالب یک رخداد فصلی قابل توصیف نیست. دمای بیش از ۴۰ درجه سانتی‌گراد در بخش‌های وسیعی از قاره سبز، شکسته شدن رکوردهای تاریخی در بسیاری از شهرها، مرگ هزاران نفر، اختلال در شبکه حمل‌ونقل، تغییر رفتار زیرساخت‌ها و فشار بی‌سابقه بر سامانه‌های انرژی، تصویری روشن از مرحله جدید بحران اقلیمی ارائه داد. برآوردهای اولیه نشان می‌دهد تنها در موج گرمای ماه ژوئن بیش از ۱۰ هزار مرگ مازاد در اروپا ثبت شده و بخش عمده قربانیان را افراد بالای ۶۵ سال تشکیل می‌دهند.

اهمیت این رخداد تنها در ابعاد انسانی آن خلاصه نمی‌شود. آن چه امروز در اروپا در حال وقوع است، تغییر پارادایم سیاست‌گذاری اقلیمی از کاهش انتشار کربن به سازگاری فناورانه با اقلیم جدید است. اگر طی دو دهه گذشته سرمایه‌گذاری اروپا عمدتاً بر انرژی‌های تجدیدپذیر، خودروهای برقی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای متمرکز بود، اکنون موج گرمای بی‌سابقه نشان داده است که حتی در بهترین سناریوهای کاهش انتشار نیز شهرها باید برای زندگی در اقلیمی گرم‌تر بازطراحی شوند. به همین دلیل، نسل جدیدی از فناوری‌های شهری در حال ظهور هستند که مأموریت آن‌ها نه تولید انرژی پاک، بلکه افزایش تاب‌آوری شهرها در برابر گرمای فزاینده است.

گرما؛ دشمن جدید زیرساخت‌های شهری

نگاه سنتی، گرما را تهدیدی برای سلامت انسان می‌دانست؛ اما تجربه تابستان ۲۰۲۶ نشان داد که گرمای شدید مستقیماً به یک مسئله زیرساختی تبدیل شده است. در چنین شرایطی، آسفالت خیابان‌ها نرم می‌شود، ریل‌های راه‌آهن تغییر شکل می‌دهند، چراغ‌های راهنمایی دچار اختلال می‌شوند، سرعت قطارها کاهش می‌یابد و مصرف برق برای سرمایش به رکوردهای بی‌سابقه می‌رسد. گزارش اخیر رویترز این تحول را آغاز رونق بزرگ فناوری‌های سازگاری اقلیمی توصیف می‌کند. محور کلیدی این بازار نوظهور، دیگر صفحات خورشیدی نیست، بلکه مصالح ساختمانی، روسازی جاده‌ها و زیرساخت‌هایی هستند که بتوانند عملکرد خود را در دماهای بسیار بالا حفظ کنند.

هم‌زمان، کمیسیون اروپا هشدار می‌دهد که اروپا سریع‌تر از هر منطقه دیگری در جهان در حال گرم شدن است و امواج گرما اکنون مرگبارترین مخاطره اقلیمی این قاره محسوب می‌شوند. بر همین اساس، این موج گرما حدود ۹۵ درصد مرگ‌های ناشی از پدیده‌های شدید آب‌وهوایی را به خود اختصاص داده است. گزارش مذکور همچنین تأکید می‌کند که افزایش شب‌هایی که دمای هوا در آن‌ها کمتر از ۲۰ درجه سانتی‌گراد نمی‌شود، توان بازیابی طبیعی بدن انسان را کاهش داده و فشار گرما را به شکل چشمگیری افزایش داده است.

نسل جدید شهرهای هوشمند و پیش‌بینی گرما

پاسخ اروپا به این بحران، تنها به نصب چند حسگر دما یا توسعه سامانه‌های هشدار عمومی محدود نمی‌شود. راهبرد جدید بر ساخت «شهرهای قابل پیش‌بینی» استوار شده است که بتوانند پیش از تبدیل گرما به بحران، نقاط آسیب‌پذیر را شناسایی و برای آن‌ها تصمیم‌گیری کنند.

در همین راستا، پروژه اروپایی «ADUCAT» که از سوی شهر وین آغاز شده، نمونه شاخص این رویکرد محسوب می‌شود. این پروژه با ترکیب داده‌های ماهواره‌ای پرتکرار، فناوری‌های سنجش از دور و تحلیل‌های پیشرفته مبتنی بر مشاهده وضعیت زمین، نقشه‌ای پویا از رفتار حرارتی شهر تولید می‌کند. سامانه، تغییرات دمایی، وضعیت فضاهای سبز، سلامت زیرساخت‌ها و نقاط مستعد ایجاد «جزایر حرارتی» را به‌صورت مستمر پایش کرده و نتایج را مستقیماً وارد فرآیند تصمیم‌گیری مدیریت شهری می‌کند.

در عمل، مدیریت شهر پیش از وقوع بحران می‌تواند تشخیص دهد که کدام محله به فضای سبز بیشتری نیاز دارد، کدام منطقه باید آبیاری هدفمند شود و کدام زیرساخت در معرض آسیب ناشی از گرما قرار گرفته است. به باور کارشناسان، اهمیت این تحول در آن است که داده، از یک ابزار توصیفی به موتور تصمیم‌سازی تبدیل می‌شود. در این پروژه، فناوری دیگر صرفاً وضعیت شهر را نمایش نمی‌دهد، بلکه مسیر مداخله را نیز پیشنهاد می‌کند.

دوقلوی دیجیتال؛ شبیه‌سازی آینده پیش از وقوع بحران

گام بعدی، عبور از پایش به سمت پیش‌بینی است. پژوهش‌های جدید در حوزه دوقلوهای دیجیتال بیانگر آن است که نسل آینده مدیریت شهری بر پایه «دوقلوهای دیجیتال» شکل خواهد گرفت. این فناوری شامل نسخه‌های مجازی شهر می‌شود که به ‌صورت پیوسته از حسگرهای اینترنت اشیا، تصاویر ماهواره‌ای، پهپادها و داده‌های شهری تغذیه می‌شوند و رفتار آینده شهر را شبیه‌سازی می‌کنند.