آیدا برخورداری
با نزدیک شدن به روزهای سرد سال، معادله پیچیده مصرف و تولید حامل‌های انرژی در کشور بار دیگر به سرخط اصلی اخبار و تحلیل‌های کارشناسی تبدیل شده است. صنعت نفت و گاز ایران امسال در حالی پای به پاییز و زمستان می‌گذارد که از یک سو بخش عمده‌ای از ظرفیت‌های آسیب‌دیده مجتمع‌های پتروشیمی با تلاش متخصصان به مدار تولید بازگشته و از سوی دیگر، شبح ناترازی گاز بیش از گذشته سایه سنگین خود را بر پیکره بخش‌های مولد کشور انداخته است.
احیای ۶۰ درصدی ظرفیت پتروشیمی‌ها؛ پیروزی مهندسی در دل تحریم
بر اساس آخرین داده‌های عملیاتی شرکت ملی صنایع پتروشیمی، بیش از ۶۰ درصد از ظرفیت واحدهایی که در ماه‌های اخیر با چالش‌های فنی و اختلالات ناشی از فشارهای خارجی روبه‌رو شده بودند، با موفقیت کامل بازسازی شده و مجدداً فعال گشته‌اند. این جهش عملیاتی نه تنها نشان‌دهنده توان مهندسی بومی در اورهال و راه‌اندازی سریع خطوط پیچیده فرایندی است، بلکه اهمیت استراتژیک این واحدها را در ارزآوری و تأمین مواد پایه زنجیره تولید کشور برجسته می‌کند. با این حال، افزایش ظرفیت در پتروشیمی‌ها تنها نیمی از معادله است؛ نیم دیگر و حیاتی‌تر، تضمین جریان پایدار خوراک هیدروکربوری است.
پاشنه آشیل شبکه: جهش مصارف خانگی و افت فشار خوراک
واقعیت ملموس ترازنامه انرژی کشور نشان می‌دهد با افت چند درجه‌ای دمای هوا، بخش خانگی و تجاری سهمی بیش از ۷۵ درصد از کل گاز شیرین تحویلی به شبکه سراسری را می‌بلعد. در چنین ساختاری، پتروشیمی‌های متانول‌ساز و اوره‌ساز نخستین قربانیان قطع یا افت فشار گاز خوراک و سوخت به‌شمار می‌روند. طبق محاسبات اقتصادی، هر روز توقف فعالیت واحدهای بزرگ پتروشیمی ده‌ها میلیون دلار زیان صادراتی و از دست رفتن بازارهای منطقه‌ای را به دنبال دارد. از همین رو، دغدغه مدیران ارشد نفت در مقطع فعلی، جلوگیری از تکرار سناریوی تلخ خاموشی‌های اجباری خطوط تولید و هدایت بهینه منابع گازی است.
طرح‌های نوآورانه: از مردمی‌سازی مصرف تا ارتقای راندمان نیروگاهی
وزارت نفت در پاسخ به این تنگنای راهبردی، بسته سیاستی چندوجهی را تدوین و کلید زده است. در رأس این سیاست‌ها، راه‌اندازی کمپین گسترده مردمی‌سازی کاهش مصرف گاز قرار دارد که هدف‌گذاری آن کاهش حداقل یک میلیارد مترمکعبی مصرف با به‌کارگیری کارورها و سیستم‌های انگیزشی در میان مشترکان پرمصرف است. هم‌زمان، هماهنگی فشرده‌ای میان وزارتخانه‌های نفت و نیرو برای افزایش سوخت مایع در مخازن نیروگاهی آغاز شده تا مصرف گاز در تولید برق به حداقل برسد و سهمیه صنایع استراتژیک محفوظ بماند.
ضرورت اصلاح بنیادین بهره‌وری انرژی
ترمیم زیرساخت‌های فیزیکی پتروشیمی‌ها گامی بزرگ و شایسته تقدیر در تثبیت اقتصاد ملی است، اما بدون بازمهندسی مصرف انرژی و تسریع در پروژه‌های افزایش فشار میدان‌های مشترک، این موفقیت‌ها در تنگنای قطعی گاز زمستان مستهلک خواهد شد. عبور موفق و بدون خاموشی از زمستان جاری، مستلزم تعامل هم‌زمان سه ضلع است: اعمال راهکارهای بهینه‌سازی مصرف در بخش خانگی، مدیریت توزیع بین‌بخشی گاز، و تثبیت تولید در مبادی بالادستی. تنها در صورت تحقق این توازن هم‌افزا می‌توان امید داشت که چرخ‌های توسعه و زنجیره ارزش پتروشیمی در فصول سرد نیز بدون توقف به گردش خود ادامه دهند.