از سن ورود به اینترنت تا استفاده از فیلترشکن

نتایج افکارسنجی «زیست کودکان و نوجوانان در فضای مجازی» نشان می دهد۲۳ درصد از کاربران اینترنت در گروه سنی شش تا پانزده سال از فیلترشکن استفاده می‌کنند.

تحول دیجیتال، فضای مجازی را از یک ابزار ارتباطی به بخشی از محیط رشد نسل جدید تبدیل کرده است. کودکان و نوجوانان امروز بخش مهمی از فرایند یادگیری، سرگرمی، تعاملات اجتماعی و حتی شکل‌گیری هویت خود را در بسترهای دیجیتال تجربه می‌کنند. در چنین شرایطی، سیاست‌گذاری برای این حوزه زمانی می‌تواند اثربخش باشد که بر شناخت دقیق الگوهای واقعی رفتار کاربران خردسال و نوجوان استوار باشد. گزارش «زیست مجازی کودکان و نوجوانان در فضای مجازی» که برای نخستین بار با رویکردی ملی توسط دبیرخانه شورای عالی فضای مجازی و بر پایه پیمایش ۲۴۴۱ نفر از والدین تهیه شده است، از همین منظر اهمیت ویژه‌ای دارد و تصویری کم‌سابقه از وضعیت حضور کودکان ایرانی در فضای مجازی ارائه می‌کند.

به گزارش خبرنگار مهر؛ البته نتایج این پیمایش باید با یک ملاحظه روش‌شناختی مهم تفسیر شود. تمامی داده‌های مربوط به رفتار فرزندان بر اساس مشاهده و ادراک والدین گردآوری شده و هیچ پرسشی مستقیماً از کودکان و نوجوانان پرسیده نشده است. از همین روی، یافته‌های مرتبط با رفتارهای پنهان، مانند استفاده بدون اطلاع والدین از فیلترشکن یا نوع فعالیت واقعی در فضای مجازی، احتمالاً محافظه‌کارانه‌تر از واقعیت هستند.

پایین آمدن سن ورود کودکان به زیست دیجیتال

یکی از مهم‌ترین یافته‌های گزارش، پایین آمدن سن ورود کودکان به زیست دیجیتال است. بیش از نیمی از کودکان زیر پنج سال از تلفن همراه، تبلت یا لپ‌تاپ استفاده می‌کنند. بخش عمده این گروه از دستگاه والدین بهره می‌برند، اما حدود ۹ درصد نیز در همین سن دارای دستگاه شخصی هستند. میانگین سنی کودکانی که از دستگاه شخصی استفاده می‌کنند حدود ۴.۳ سال برآورد شده است.

الگوی مصرف نیز نشان می‌دهد استفاده از ابزارهای هوشمند برای بسیاری از این کودکان به رفتاری روزمره تبدیل شده است. میانگین استفاده روزانه حدود ۱.۱ ساعت است و نزدیک به یک‌سوم کاربران زیر پنج سال روزانه بیش از سه ساعت از دستگاه هوشمند استفاده می‌کنند. هرچند تنها حدود ۲۳ درصد این گروه سنی هنگام استفاده به اینترنت متصل هستند، اما همین میزان نشان می‌دهد تجربه آنلاین از سال‌های اولیه کودکی آغاز شده است.

این یافته برای سیاست‌گذاران اهمیت مضاعف دارد، زیرا بسیاری از سیاست‌های حمایتی موجود، دوره دبستان را نقطه آغاز مداخلات آموزشی و فرهنگی تلقی می‌کنند، در حالی که داده‌های این پیمایش بیانگر آن است که شکل‌گیری نخستین عادت‌های مصرف رسانه‌ای پیش از ورود کودک به مدرسه اتفاق می‌افتد.

۸۸ درصد کودکان و نوجوانان از دستگاه هوشمند استفاده می کنند

در گروه سنی شش تا پانزده سال، فضای مجازی دیگر یک پدیده حاشیه‌ای نیست، بلکه بخشی از زندگی روزمره این گروه سنی محسوب می‌شود. حدود ۸۸ درصد کودکان و نوجوانان از دستگاه هوشمند استفاده می‌کنند و سه‌چهارم آن‌ها به اینترنت دسترسی دارند. در این میان، ۳۴ درصد دارای دستگاه شخصی هستند و روند مالکیت ابزارهای هوشمند با افزایش سن به شکل محسوسی رشد می‌کند، در حالی که اصل دسترسی از حدود شش‌سالگی تقریباً تثبیت می‌شود.

میانگین زمان استفاده روزانه این گروه به ۱.۷ ساعت می‌رسد و نزدیک به ۳۷ درصد این گروه سنی روزانه بین یک تا سه ساعت از دستگاه هوشمند استفاده می‌کنند. حدود ۱۷ درصد نیز بیش از سه ساعت در روز کاربر دستگاه‌های هوشمند هستند. هم‌زمان، میانگین سن دریافت نخستین دستگاه شخصی حدود ۹.۸ سال گزارش شده که نشان می‌دهد پایان دوره دبستان به نقطه اصلی استقلال دیجیتال کودکان تبدیل شده است.