دنیا تا ۲۵ سال دیگر هم به نفت و سوخت‌های فسیلی وابسته است. شاید روی کاغذ رهایی از انرژی فسیلی و رفتن به‌سمت انرژی‌های پاک هدف‌گذاری شود، اما عملیاتی‌شدن این هدف چندان آسان نیست و به این زودی رنگ تحقق نمی‌گیرد. حداقل تا ۲۵ سال دیگر نیمی از وابستگی امروز باقی است.

گفته‌های محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت، در نشست اعضای گروه بریکس که کدهای مهمی از وابستگی جهان به انرژی می‌دهد، بسیار قابل تأمل است: «سناریوهای واقع‌گرایانه چشم‌اندازهای انرژی جهان ازجمله گزارش چشم‌انداز جهانی نفت اوپک ۲۰۲۶، که هفته گذشته منتشر شد، پیش‌بینی می‌کند که نفت و گاز تا سال ۲۰۵۰ همچنان بیش از ۵۳ درصد نیازهای انرژی جهان را تشکیل خواهند داد و هیچ نقطه اوجی برای تقاضای جهانی نفت در افق ۲۰۵۰ مشاهده نمی‌شود. افزون‌براین، با وجود توسعه تجدیدپذیرها در سال‌های اخیر، سهم سوخت‌های فسیلی در تولید برق جهان همچنان پابرجاست، به‌طوری‌ که سهم سوخت‌های فسیلی حدود ۵۷ درصد است و در افق ۲۰۵۰ نیز این سهم حدود ۳۴ درصد خواهد بود. همچنان نفت ستون فقرات بخش‌های حمل‌ونقل و صنعت جهان است، درحالی‌که گاز طبیعی، با سوخت پاک‌تر، کاربرد انعطاف‌پذیر و زیرساخت‌های روبه‌رشد خود، نقش محوری در گذار انرژی ایفا می‌کند.»

آماری که وزیر نفت به آن اشاره می‌کند، نشان می‌دهد تصمیماتی که چهارم و پنجم تیرماه در هند گرفته شد تا چه اندازه می‌تواند برای دنیا مهم باشد.

ائتلاف غول‌های انرژی جهان

توافق‌های بزرگ میان تعدادی از بزرگان انرژی جهان در گوروگرام هند، بخشی از اهداف یازدهمین نشست اعضای گروه بریکس بود. کشورهای عضو بریکس که با پیوستن ایران، عربستان و امارات به جمعشان، حالا به مجمعی با غول‌های انرژی جهان تبدیل شده‌اند. هرچند هسته اولیه بریکس از برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی تشکیل شده بود و به‌اختصار ازسوی جیم اونیل، بریکس لقب گرفت، اما با اضافه‌شدن ایران، عربستان و امارات، وزن و اعتبار انرژی این گروه ۲ برابر شد. امروز این گروه به‌جای ۲۰ درصد از تولید نفت و گاز جهان، ۴۰ درصد را در اختیار دارد و به همین دلیل تصمیم‌ها و توافق‌های کشورهای عضو نه‌تنها برای اعضا که برای جهان پراهمیت است.

شاهراه انرژی جهان، یعنی ایران، در این گروه نقش کلیدی دارد. هم به دلیل داشتن دومین ذخایر بزرگ گاز و چهارمین ذخایر بزرگ نفت جهان و هم به دلیل دردست‌داشتن تنگه هرمز و حضور در نقطه طلایی عبور نفت و نقطه اتصال شرق و غرب جهان به‌ دلیل هم‌مرزبودن با ۱۳ کشور در جایی از آسیا که خیلی‌ها آرزوی استفاده از راه‌ها و مسیرهای آن را دارند.

حضور رهبران ائتلاف اوپک پلاس یعنی روسیه و عربستان هم بر وزن این گروه افزوده و توافق‌های این گروه را پراهمیت‌تر کرده است. همه این ویژگی‌ها، چشم‌ها را به بریکس دوخته. جهان می‌خواهد بداند این غول‌های انرژی چه تصمیمی برای آینده انرژی جهان خواهند گرفت. ذخایر عظیم و پویایی کشورهای دارنده این ذخایر، گویی جهان را نگران کرده. سال‌ها اقدام‌های ضدتجاری و تحریم به بهانه‌های موهوم ازسوی برخی از وابستگان به انرژی، این نگرانی را گواهی می‌دهد. اما بریکسی‌ها عاقلانه‌تر از آن رفتار کردند که این مخاطره‌ها تبدیل به تهدید جدی شود.

تهدید و جنگ علیه ایران

پس از سال‌ها اعمال تحریم و فشار به ایران به‌عنوان دارنده یکی از بزرگ‌ترین منابع انرژی جهان، جنگ و واردکردن خسارت به پالایشگاه‌های گاز و پتروشیمی‌های کشور، گام بعدی بود که اگرچه به قصد زمین‌زدن انرژی ایران برداشته شد، ولی این هدف موفقیتی همراه نداشت.

اما به هر حال همان‌طور که پاک‌نژاد، وزیر نفت، نیز در سخنان خود در بریکس اشاره کرد، «تبعات چنین تجاوزهایی به بحران انرژی و افزایش قیمت جهانی مواد اولیه و محصولات تولیدی، فشار اقتصادی و افزایش هزینه‌های معیشت زندگی برای بسیاری از مردم غیرنظامی منجر شد. این اقدام‌های تجاوزکارانه نقض آشکار قوانین بین‌المللی و به‌طور مشخص، منشور سازمان ملل متحد به شمار می‌آید که باید در هر سطحی محکوم شود.»

ظرفیت‌های ازدست‌رفته به‌سرعت بازمی‌گردد

ایران اما بلافاصله روند بازسازی را آغاز کرد. پس از عبور از جنگ، روند بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده بی‌درنگ آغاز شد و بخشی از ظرفیت‌های ازدست‌رفته نفت و گاز به‌سرعت بازگشت، به‌طوری که ۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت گاز ازدست‌رفته در اثر جنگ و ۳۸ درصد از ظرفیت آسیب‌دیده صنعت پتروشیمی احیا شد.