سفیر پیشین ایران در قطر، لبنان و اردن با بیان اینکه پیمان امنیتی مشترک میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه تهدیدی علیه جمهوری اسلامی ایران محسوب نمی‌شود، تاکید کرد که هرگونه ترتیبات امنیتی پایدار در منطقه بدون حضور ایران و مصر ناقص خواهد بود.

امضای «توافقنامه دفاعی مشترک میان ترکیه، پاکستان و عربستان سعودی» با واکنش‌های گسترده‌ای در سراسر جهان مواجه شد. بسیاری از تحلیل‌گران این ائتلاف امنیتی جدید را گامی تازه در راستای تحول در معماری امنیتی منطقه غرب آسیا و خاورمیانه تفسیر کردند.

در عین حال این تلقی در افکار عمومی ایجاد شد که با توجه به درگیری‌های جاری در منطقه و تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران در کنار نگرانی‌های امنیتی عربستان سعودی از جانب متحدان منطقه‌ای تهران، این پیمان امنیتی ممکن است تحولی در راستای مقابله با جمهوری اسلامی ایران باشد.

محمدعلی سبحانی، سفیر پیشین ایران در قطر، لبنان و اردن در گفت‌وگو با ایرنا، امضای توافق‌نامه اخیر موسوم به «پیمان مکه» میان ترکیه، پاکستان و عربستان سعودی را نه یک اقدام بازدارنده علیه تهران، بلکه ظرفیتی برای ساختارشناسی امنیتی درون‌زا و زمینه‌ای برای پایان دادن به نبرد جاری میان ایران و آمریکا ارزیابی کرد.

وی با تاکید بر اینکه ایجاد هرگونه الگوی امنیتی پایدار بدون حضور قدرت‌های اصلی منطقه نظیر ایران و مصر ناقص خواهد بود، خواستار پیش‌دستی دیپلماتیک تهران برای تبدیل این پیمان به یک ترتیبات جامع منطقه‌ای شامل تمامی کشورهای خلیج فارس و خاورمیانه شد.

در ادامه متن کامل گفت‌وگوی ایرنا را با محمد علی سبحانی، مدیرکل پیشین خاورمیانه وزارت امور خارجه و سفیر جمهوری اسلامی ایران در کشورهای لبنان، اردن و قطر، مطالعه می‌کنید.
ایران، پاکستان و ترکیه می‌توانند نگاه مشابهی به همکاری‌ منطقه‌ای داشته باشند

با توجه به نبرد جاری در منطقه و تجاوزات نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران، امضای پیمان امنیتی مشترک میان ترکیه، پاکستان و عربستان سعودی با تحلیل‌های متفاوتی روبرو شده است. برخی کارشناسان بر این باورند که این اقدام با هدف ایجاد بازدارندگی در برابر ایران شکل گرفته است. آیا شما چنین تحلیلی را قرین به واقعیت می‌دانید؟

پیمانی که در مکه به امضا رسیده‌است، اگر بتوان نام آن را پیمان گذاشت، ابعاد مختلفی دارد و نمی‌توان به همین سادگی که درباره آن قضاوت کرد. همان‌قدر که این پیمان می‌تواند حاوی این پیام باشد که مثلا «ایران به عربستان امر و نهی نکند»، به همان میزان نیز مسئله باید از زاویه دیگری دیده شود.

اولاً روابط جمهوری اسلامی ایران با ترکیه در سطح بسیار بالایی قرار دارد و میان ایران و ترکیه پیمان امنیتی برقرار است. ثانیاً روابط پاکستان با ایران آن‌قدر گسترده، صمیمانه و در سطح بالا است و مسائل، مشترکات و تهدیدهای دو کشور آن‌قدر به یکدیگر نزدیک است که ایران، پاکستان و ترکیه می‌توانند نگاه مشابهی به همکاری‌ها نسبت به یکدیگر، به‌ویژه در چارچوب همکاری‌های منطقه‌ای داشته باشند.

بنابراین، من معتقدم که ایران هیچ تهدیدی از این پیمان دریافت نخواهد کرد؛ زیرا به هر حال این جنگی که هم‌اکنون جاری است سرانجام به پایان خواهد رسید و یک مصالحه قابل قبول به وجود خواهد آمد. وقتی چنین مصالحه‌ای شکل بگیرد، طبیعتاً اهداف چنین پیمانی می‌تواند با اهداف ایران همسو باشد.

سبحانی: پیمان دفاعی مکه می‌تواند خشت اول معماری امنیتی درون‌زای منطقه‌ای باشد

پیشنهاد من این است که ایران از همین حالا اعلام کند که اگر این پیمان با هدف برقراری امنیت در کل منطقه است و اگر هدفی برای افزایش همکاری‌های اقتصادی، محیط زیستی و سیاسی-امنیتی جهت تأمین امنیت منطقه خلیج فارس و خاورمیانه دارد، که خود آن‌ها نیز از همین عناوین استفاده کرده‌اند، چرا ایران و مصر در کنار این سه کشور حضور نداشته باشند؟

ایران و مصر در کنار این سه کشور، مهم‌ترین کشورهایی هستند که دارای فرهنگ مشترک بوده و بزرگ‌ترین کشورهای اسلامی در این منطقه محسوب می‌شوند. این کشورها می‌توانند در کنار یکدیگر امنیت منطقه و یک هژمونی منطقه‌ای اسلامی را به وجود آورند تا بتوان مشکلات موجود را در پشت صحنه حل و فصل کرد.

بنابراین، من فکر نمی‌کنم هدف این نشست یا این پیمان، ایران باشد. هدف منطقی این نشست می‌تواند پایان دادن به جنگ ایران و آمریکا و مهار و کنترل اسرائیل باشد؛ چرا که اسرائیل با مداخله‌های خود در کل منطقه، از ایران گرفته تا سوریه و لبنان، و با تهدیدهایی که علیه ترکیه و عربستان انجام می‌دهد، امروز همه این کشورها را با عناوین و اشکال گوناگون و به شکلی بسیار صریح و سریع تهدید می‌کند.

به نظر می‌رسد بیش از هر هدف دیگری، این نشست و این تفاهم‌نامه با هدف کمک به پایان دادن به جنگ ایران و آمریکا شکل گرفته است و این پیامی است که می‌تواند برای ایران و آمریکا داشته باشد.

همان‌طور که می‌دانیم، پاکستان مهم‌ترین میانجی میان ایران و آمریکا است. ترکیه نیز دارای پیمان امنیتی با ایران است و بهترین و دوستانه‌ترین پیام‌ها، چه در طول جنگ، چه پس از آن و چه در حال حاضر، میان ایران و ترکیه رد و بدل شده است. نگاه هر دو طرف همواره نگاهی حمایتی بوده و هست.
ایران باید طرح موضوعات مشترک را مبنای سیاست‌گذاری خود در قبال این پیمان قرار دهد

واکنش ایران به چنین پیمانی چه باید باشد؟

ترجیح من این است که اولاً ایران چنین اتفاقی را تهدیدی برای خود نداند – که واقعاً هم می‌تواند نداند – و ثانیاً ایران می‌تواند از همین حالا با طرح موضوعات مشترکی که در منطقه داریم، اعم از موضوعات امنیتی، اقتصادی و محیط زیستی، اعلام آمادگی کند.

با توجه به گفت‌وگوهایی که آغاز شده و یادداشت تفاهمی که میان ایران و آمریکا به امضا رسیده است، که به نظر می‌رسد با وجود همه اختلاف‌نظرها، در کلیت هر دو طرف به دنبال حل مسئله هستند، ایران باید این رویکرد را مبنای سیاست‌گذاری و موضع‌گیری خود در ارتباط با این پیمان قرار دهد./ایرنا