سال‌هاست که صحبت از ناترازی بنزین به میان می آید و مدام تکرار می شود که مصرف بر تولید پیشی گرفته است؛ این نابرابری در تولید و مصرف به زنجیره ای از عوامل همچون ارزانی سوخت، فرسودگی خودروها، توسعه نیافتگی حمل و نقل عمومی و قاچاق گره خورده است.

گروه اقتصادی – ناترازی بنزین در ایران، بیش از آنکه یک بحران فیزیکی در تولید باشد، بحران ساختاری در مدیریت تقاضاست؛ به این دلیل که ما در حال پر کردن مدام مخزنی هستیم که سوراخ است. این اصلی‌ترین گزاره‌ای است که باید درباره‌ پرونده انرژی کشور پذیرفت. تا زمانی که سیاست‌گذار فقط به فکر افزایش حجم تزریق سوخت با تولید و واردات باشد و از مجاری مصرف و هدررفت غفلت کند، ناترازی درمان نمی‌شود؛ به این دلیل آشکار که ما در حال ریختن بنزین در حفره‌هایی هستیم که بازدهی سوخت را نابود می‌کنند.

ناترازی بنزین در ایران، دیگر یک هشدار کارشناسی نیست؛ به مساله‌ای واقعی، پرهزینه و چندلایه تبدیل شده که همزمان بر بودجه عمومی، رفاه خانوار، آلودگی هوا، امنیت انرژی و حتی حکمرانی اقتصادی کشور اثر می‌گذارد. آنچه امروز به‌عنوان کمبود بنزین یا فشار بر پالایشگاه‌ها شناخته می‌شود، در عمق خود بیش از آنکه حاصل کمبود تولید باشد، نتیجه یک زنجیره فرسوده از تصمیم‌های ناتمام در سمت تقاضاست؛ زنجیره‌ای که از خودروهای پرمصرف و فرسوده آغاز شده، به ضعف حمل‌ونقل عمومی و بی توجهی به مصرف CNG می‌رسد و در نهایت، به قاچاق سوخت در مرزها ختم می‌شود.

ناوگان فرسوده؛ موتور پنهان رشد مصرف بنزین

اولین مشکل، فرسودگی ۵۳ درصدی ناوگان است. بر اساس اعلام وزارت صنعت، ‌معدن و تجارت از ۴۱ میلیون وسیله نقلیه کشور، ۲۲ میلیون دستگاه فرسوده و در حال تردد است؛ آماری که شامل ۱۱.۲ میلیون موتورسیکلت، ۶.۵ میلیون خودروی سواری، ۵۱۸ هزار وانت، ۱۹۰ هزار تاکسی، ۱۱۸ هزار اتوبوس شهری، ۶۹ هزار مینی‌بوس و ۲۵۰ هزار کامیون و کشنده می‌شود.

کافی است تفاوت مصرف سوخت در این ناوگان را با آمارهای جهانی مقایسه کنیم: استاندارد اروپایی مصرف سه تا پنج لیتر در ۱۰۰ کیلومتر است، اما نوشماره‌های داخلی هشت تا ۱۰ لیتر و خودروهای فرسوده ۱۶ تا ۲۲ لیتر می‌سوزانند.

در موتورسیکلت‌ها نیز فرسوده‌ها ۶ لیتر می‌سوزانند، در حالی که نمونه‌های استاندارد سه لیتر؛ این آمار بیانگر آن است که بخش بزرگی در برخی موارد نزدیک به نیمی از بنزین کشور در موتورهای فرسوده، هدر می‌هیم.

حال اگر میلیون‌ها موتورسیکلت فرسوده را به این معادله اضافه کنیم، علت به نتیجه نرسیدن اصلاح مصرف بدون نوسازی ناوگان، روشن می شود./ایرنا