آمارهای وزارت صنعت، معدن و تجارت نشان می‌دهد حجم استخراج سنگ‌آهن کشور در سال ۱۴۰۴ با افتی ۹ درصدی از ۱۲۷ میلیون و ۳۷۶ هزار تن به ۱۱۵ میلیون و ۵۳۷ هزار تن تنزل یافته که کانون اصلی آن، افت سنگین ۳۴ درصدی استان خراسان رضوی و حوزه معدنی سنگان است.

سنگ‌آهن ماده حیاتی تغذیه‌کننده اصلی صنایع بالادستی و پایین‌دستی فولاد، در سال ۱۴۰۴ دوره‌ای از نوسانات ناشی از افت تناژ و تغییر در برداشت جغرافیای تولید را پشت سر گذاشته است.

به گزارش معدن‌نیوز، جدیدترین آمارهای منتشر شده توسط وزارت صمت از استخراج سالانه سنگ آهن براساس سنجه عملکردی برنامه هفتم توسعه از سوی وزارت صمت در سال ۱۴۰۴، نشان می‌دهد که حجم استخراج این ماده معدنی راهبردی از رقم ۱۲۷ میلیون و ۳۷۶ هزار تن در سال ۱۴۰۳ به ۱۱۵ میلیون و ۵۳۷ هزار تن در سال ۱۴۰۴ تنزل یافته که این افت ۹ درصدی معادل کاهش خالص ۱۱ میلیون و ۸۳۹ هزار تن سنگ‌آهن خام است که بی شک در زنجیره تامین خوراک کارخانجات کنسانتره، گندله و احیای مستقیم اثرگذار خواهد بود.

بررسی این آمارها نشان می‌دهد که افت نزدیک به ۱۲ میلیون تنی کشور در سال ۱۴۰۴ ناشی از یک افت فراگیر و یکدست در تمامی استان‌ها نبوده، بلکه به نظر می‌رسد که کانون اصلی این شوک منفی در استان خراسان رضوی و حوزه معدنی عظیم سنگان نهفته باشد به طوریکه استخراج سنگ‌آهن در این استان با افتی سنگین و ۳۴ درصدی از ۳۳ میلیون و ۳۴۴ هزار تن در سال ۱۴۰۳ به ۲۱ میلیون و ۹۳۲ هزار تن در سال ۱۴۰۴ رسیده است.

این کاهش بالغ بر ۱۱.۴ میلیون تنی در خراسان رضوی، به‌تنهایی بیش از ۹۰ درصد از کل افت استخراج سنگ‌آهن کشور را در سال ۱۴۰۴ رقم زده؛ امری که ریشه در چالش‌های ساختاری نظیر محدودیت‌های شدید تامین انرژی (برق و گاز در فصول پیک)، فرسودگی ماشین‌آلات سنگین معدنی و افت عیار در بخش‌هایی از جبهه‌کارهای فعال دارد و ضرورت بازنگری در مدل‌های لجستیکی و توسعه‌ای شرق کشور را دوچندان می‌کند.

کرمان و یزد پیشتاز استخراج سنگ آهن

در پی افت کم‌سابقه استخراج در خراسان رضوی، توازن تولید در راس جدول تولیدکنندگان نیز دستخوش تغییر شده و استان کرمان با ثبت رشد ۲.۳ درصدی و افزایش حجم استخراج به ۳۹ میلیون و ۲۲۱ هزار و ۱۶۰ تن، بار دیگر عنوان بزرگ‌ترین قطب استخراج سنگ‌آهن ایران را به خود اختصاص داد و نزدیک به ۳۴ درصد از کل بار تولید سنگ‌آهن کشور را به خود اختصاص داده است.

در رتبه دوم، استان یزد با استخراج ۳۸ میلیون و ۵۲۹ هزار تن و سهم ۳۳.۳ درصدی، با وجود افت اندک دو درصدی نسبت به سال گذشته، عملکردی نزدیک به کرمان را از خود نشان داد و بدین ترتیب، دو استان کرمان و یزد در مجموع بیش از ۶۷ درصد و با احتساب خراسان رضوی، این سه قطب سنتی بالغ بر ۸۷ درصد از کل استخراج سنگ‌آهن ایران را در سال ۱۴۰۴ در انحصار خود داشته‌اند.

از سوی دیگر، استان کردستان به‌عنوان چهارمین تولیدکننده کشور با استخراج چهار میلیون و ۴۷۵ هزار تن (سهم ۳.۸ درصد)، کاهشی ۱۲ درصدی را نسبت به رکورد ۵.۱ میلیون تنی سال ۱۴۰۳ تجربه کرد که نشان‌دهنده لزوم تسریع در اجرای طرح‌های اکتشافی و توسعه زیرساخت‌های بهره‌برداری در غرب کشور است.

همچنین در میان استان‌های با ظرفیت متوسط، استان ساحلی هرمزگان با جهش ۳۱ درصدی از ۱.۹ میلیون تن به دو میلیون و ۵۷۲ هزار تن افزایش یافت و سهم آن از کل تولید کشور به ۲.۲ درصد رسید که این رشد می‌تواند بیشتر شده و همسو با راهبرد ملی استقرار صنایع فولادی در حاشیه خلیج‌فارس و کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل ارزیابی شود.

استان مرکزی نیز با افزایش ظرفیت واحدهای فعال، رشدی ۱۱ درصدی را رقم و حجم استخراج خود را به دو میلیون و ۲۲۳ هزار تن رساند و پس از آن استان‌های اصفهان (با دو میلیون تن)، همدان (با ۱.۴ میلیون تن) و زنجان (با ۱.۱ میلیون تن) توانستند روند صعودی خود را حفظ کرده و بخشی از نیاز کارخانجات فولادسازی منطقه‌ای را تامین کنند.

چشم‌انداز و الزام سیاست‌گذاری در بخش بالادستی

با توجه به ظرفیت‌های ایجادشده در حلقه‌های بعدی زنجیره فولاد برای تحقق هدف‌گذاری ۵۵ میلیون تن فولاد خام، پایداری و رشد استخراج سالانه سنگ‌آهن به مرزهای بالاتر از ۱۳۰ تا ۱۴۰ میلیون تن، یک پیش‌شرط غیرقابل‌اجتناب است که بدون رفع چالش‌های انباشته بخش معدن، در دسترس نخواهد بود.