نشانه‌های فعالیت حشرات ۲۰۰ میلیون ساله را روی قرنیزهای به کار برده شده در عمارت تاریخی «امین‌السلطان» نشانم می‌دهد؛ حدود دو سالی می‌شود برای کنترل آلودگی‌هایی که توسط موریانه‌ها ایجاد شده است، تلاش می‌کنند تا این حشرات پی و ریشه خانه معروف به «اتحادیه» را از بین نبرند. او می‌گوید بیشتر بناهای تاریخی ایران به موریانه‌ها آلوده است.

رحیم غیورفر، متخصص حشره‌شناسی کشاورزی است و سالهاست که روی موریانه‌ها پژوهش می‌کند. حالا ۲۰ سالی می‌شود که از تجربه خود در حوزه میراث فرهنگی و گردشگری برای حفظ و صیانت از بناهای تاریخی بهر می‌برد. او تاکنون توانسته پیشروی موریانه‌ها در خانه‌ها و بناهای تاریخی مختلفی از جمله خانه اتحادیه، چغازنبیل، باغ ارم شیراز، بیشتر بناهای تاریخی یزد و مسجد تاریخانه دامغان در سمنان را کنترل کند و هشدار می‌دهد موریانه‌ها در ارگ تاریخی بم پیشروی زیادی کرده‌اند و باید به داد این بنای معروف جهانی رسید.

غیورفر، فارغ‌التحصیل رشته حشره‌شناسی کشاورزی در مقطع کارشناسی ارشد و دکتراست و به شکل تخصصی روی موریانه‌ها پژوهش می‌کند که یکی از آفات کشاورزی نیز محسوب می‌شود. او در حال حاضر عضو هیات علمی پژوهشی موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور است و پیش از این نیز سابقه تدریس در دانشگاه آزاد را داشته. همچنین استاد راهنمای دانشجویان بسیاری در دانشگاه‌های مختلف با موضوع موریانه بوده است.

او و گروهش سال‌هاست از تخصص‌شان در زمینه کنترل موریانه‌ها در بناهای تاریخی استفاده می‌کنند و با اقداماتی که انجام می‌دهند اجتماع موریانه‌ها را کنترل و سعی می‌کنند جلوی تخریب این حشرات را با ایجاد سد سمی و سیستم طعمه‌گذاری در کف و بیرون بناهای تاریخی بگیرند. این متخصص حشره‌شناس اقدامات لازم را در این زمینه بر اساس شواهد فعالیت موریانه‌ها در بخش‌هایی از ساختمان انجام می‌دهد. معمولا عمل تزریق سم نیز به شکل ظرافت‌مندانه‌ای انجام می‌شود تا رد یا نشانه‌ای روی شکل ظاهری بنا به جا نگذارد. رحیم غیورفر در ادامه به پرسش‌های خبرنگار ایسنا درباره چگونگی کنترل موریانه‌ها در بناهای تاریخی پاسخ می‌دهد:

موریانه‌ها جزو چه گونه‌ای از حشرات هستند و چگونه زندگی می‌کنند؟

موریانه‌ها جزو شاخه بندپایان هستند که حدود ۲۰۰ میلیون سال است در کره زمین زندگی می‌کنند و در این مدت تحت تاثیر عوامل طبیعی، شاهد گونه‌های متنوعی از آنها هستیم. گونه‌هایی از این حشرات رفتارهای ابتدایی‌تری دارند و برخی دیگر در اثر تکامل، قدرت سازگاری پیدا کرده‌اند و تخریب بیشتری انجام می‌دهند. این حشرات از مواد سلولزی موجود در طبیعت تغذیه می‌کنند و نقش مثبتی در تجزیه مواد گیاهی دارند. در واقع موریانه‌ها این مواد را برای موجودات دیگر در طبیعت قابل استفاده می‌کنند. انسان‌ها با ساخت‌وساز روی زمین، به زیستگاه طبیعی موریانه‌ها هجوم آورده‌اند و موجب تخریب محل زندگی آنها شده‌اند. بنابراین این حشرات از مواد سلولزی که در مصالح ساختمانی وجود دارد تغدیه می‌کنند. موریانه‌ها موجوداتی اجتماعی هستند. شاه و ملکه دارند و به صورت دسته‌جمعی زندگی می‌کنند. وظیفه موریانه‌های کارگر جست‌وجو و ایجاد تونل است تا با آوردن و ذخیره غذا برای دیگر همنوعان خود به زندگی ادامه ‌دهند.

کنترل موریانه‌ها در یک بنا یا ساختمان به چه روش‌هایی انجام می‌شود؟

به دو روش می‌توان موریانه‌ها را کنترل کرد؛ فیزیکی و شیمایی. کنترل فیزیکی به این معناست که از شروع ساخت و پی‌ریزی یک ساختمان، از مصالح مخصوص و مقاوم در برابر موریانه‌ها استفاده کنیم؛ یعنی هنگام ساخت از مصالحی استفاده شود که موریانه‌ها رغبتی به تغذیه از آن نداشته باشند. اما سیستم طعمه‌گذاری و ایجاد سد سمی هم راه‌های دیگری هستند که برای کنترل موریانه‌ها از آن در بناهای تاریخی یا غیر تاریخی استفاده می‌شود. در سیستم طعمه‌گذاری، مواد سلولزی را به سم آغشته می‌کنیم و داخل زمین قرار می‌دهیم که موریانه کارگر این مواد را می‌خورد و به داخل اجتماع خود می‌برد و سم را پخش می‌کند، مثل اینکه یک فرد کرونایی وارد یک ساختمان شود و همه را مبتلا کند، بنابراین موریانه‌های دیگر را هم به سم آلوده می‌کند و موجب از بین رفتن آن‌ها می‌شود. در ایجاد سد سمی نیز سم را به کف ساختمان تزریق می‌کنیم که مانع پیشرفت موریانه‌ها از کف به بالای ساختمان می‌شود. روش‌های دیگری هم از جمله کنترل رطوبت بنا وجود دارد که باید به آن توجه کرد. به عبارتی مجموعه عواملی موجب می‌شود که جلوی پیشروی موریانه‌ها را بگیریم.