روابط اقتصادی ایران و جمهوری آذربایجان با وجود ظرفیت‌ها در تجارت، ترانزیت و سرمایه‌گذاری مشترک، هنوز با چالش‌های گمرکی و مرزی روبه‌روست؛ چالش‌هایی که توسعه مبادلات دو کشور را محدود کرده است.

بر اساس آمار گمرکی جمهوری آذربایجان، حجم مبادلات تجاری این کشور با ایران در سال ۲۰۲۵ به حدود ۶۴۴ میلیون دلار رسید که در مقایسه با سال قبل حدود ۰.۵ درصد کاهش داشت. از این میزان، حدود ۶۲۴ میلیون دلار به صادرات ایران به آذربایجان و نزدیک به ۲۰ میلیون دلار به صادرات آذربایجان به ایران اختصاص داشت؛ آماری که از تراز تجاری مثبت ایران حکایت دارد، اما در عین حال بر ضرورت توسعه صادرات متقابل و افزایش تنوع مبادلات تأکید می‌کند.

با وجود مرز مشترک، نزدیکی جغرافیایی و اشتراکات فرهنگی، سهم تجارت با ایران از کل مبادلات خارجی آذربایجان در سال گذشته حدود ۱.۳ درصد بود. این سهم نشان می‌دهد ظرفیت‌های دو کشور برای گسترش تجارت هنوز به‌طور کامل مورد استفاده قرار نگرفته و توسعه مناسبات اقتصادی به فراتر رفتن از مبادلات سنتی و حرکت به سمت همکاری‌های پایدارتر نیاز دارد.

توسعه تجارت؛ از صادرات کالا تا همکاری‌های تولیدی

یکی از مهم‌ترین زمینه‌های همکاری اقتصادی ایران و جمهوری آذربایجان، افزایش مبادلات کالا و شناسایی بازارهای جدید برای محصولات دو کشور است. ایران با برخورداری از ظرفیت‌های تولیدی در حوزه‌های کشاورزی، صنایع غذایی، مصالح ساختمانی، دارو، محصولات پتروشیمی و کالاهای صنعتی می‌تواند حضور گسترده‌تری در بازار آذربایجان داشته باشد. در مقابل، توسعه واردات هدفمند و همکاری در تأمین مواد اولیه و کالاهای مورد نیاز واحدهای تولیدی نیز می‌تواند به تکمیل زنجیره‌های تجاری دو کشور کمک کند.

با این حال، تراز تجاری فعلی نشان می‌دهد صادرات ایران به آذربایجان به‌مراتب بیشتر از صادرات این کشور به ایران است. افزایش تجارت پایدار مستلزم آن است که دو طرف علاوه بر فروش کالا، زمینه همکاری شرکت‌ها در تولید مشترک، توزیع محصولات و حضور در بازارهای یکدیگر را فراهم کنند.

صمد حسن‌زاده، رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، با تأکید بر ضرورت توسعه روابط اقتصادی با آذربایجان، بر به‌روزرسانی فهرست فرصت‌های سرمایه‌گذاری مشترک و شناسایی اقلام دارای ظرفیت تجاری میان دو کشور تأکید کرده است.

قدیر قیافه، نایب‌رئیس اتاق ایران نیز گسترش سرمایه‌گذاری‌های مشترک و افزایش ارتباط میان فعالان اقتصادی دو کشور را ضروری دانسته است. از نگاه بخش خصوصی، ایجاد ارتباط مستقیم میان شرکت‌ها و شناسایی شرکای تجاری معتبر می‌تواند به افزایش حجم مبادلات و کاهش موانع ورود به بازار طرف مقابل کمک کند
ایجاد ارتباط مستقیم میان شرکت‌ها و شناسایی شرکای تجاری معتبر می‌تواند به افزایش حجم مبادلات و کاهش موانع ورود به بازار طرف مقابل کمک کند
.